Maharashtra Ration Card Update: आजकाल कुटुंब विभक्त होण्याचे प्रमाण वाढत चालले आहे. लग्नानंतर वेगळे राहणे, भावंडांमध्ये वाटणी होणे, नोकरी-व्यवसायासाठी स्वतंत्र घर थाटणे किंवा कधी कधी कौटुंबिक वादातून वेगळी चूल मांडली जाणे, अशा अनेक कारणांमुळे एकाच रेशनकार्डवरील कुटुंब वेगवेगळ्या ठिकाणी राहत असल्याचे चित्र दिसते. मात्र ही वेगळी राहणीमानाची परिस्थिती केवळ सामाजिक नाही, तर शासकीय योजनांच्या दृष्टीनेही महत्त्वाची ठरते. विशेषतः स्वस्त धान्य, सरकारी योजना आणि ओळखीच्या कागदपत्रांसाठी स्वतंत्र रेशनकार्ड असणे आवश्यक ठरते. त्यामुळे कुटुंब विभक्त झाल्यानंतर स्वतंत्र रेशनकार्ड काढायचे कसे, याबाबत अनेक नागरिकांच्या मनात संभ्रम असतो.
रेशनकार्डच्या नियमांनुसार कुटुंब विभक्त झाल्याचा अर्थ केवळ भांडण किंवा मनाने वेगळे होणे एवढाच नसतो. प्रत्यक्षात स्वतंत्र स्वयंपाक व्यवस्था, वेगळे घर किंवा स्वतंत्र पत्ता आणि रोजच्या जगण्याची स्वतंत्र जबाबदारी ही बाब महत्त्वाची मानली जाते. म्हणजेच एकाच घरात राहत असलो, तरी वेगळी चूल आणि वेगळा संसार असल्याचे सिद्ध करता येत असेल, तर अशा व्यक्तीस स्वतंत्र रेशनकार्ड मिळण्याचा अधिकार आहे. शासनाच्या दृष्टीने ही बाब अत्यंत महत्त्वाची असल्याने अर्ज करताना याचा ठोस पुरावा आवश्यक ठरतो.
कुटुंब विभक्त झाल्यानंतर स्वतंत्र रेशनकार्ड मिळवण्यासाठी संबंधित व्यक्ती महाराष्ट्राची रहिवासी असणे बंधनकारक आहे. याशिवाय त्या व्यक्तीचे नाव आधीच्या रेशनकार्डवर नोंदलेले असणे आवश्यक असते किंवा कुटुंबप्रमुखाची संमती दर्शवणारा पुरावा सादर करावा लागतो. अनेक वेळा भावंडांमध्ये वाटणी झाल्यानंतर प्रत्येक जण वेगळ्या घरात राहू लागतो. अशा वेळी स्वतंत्र पत्ता, स्वतंत्र स्वयंपाक आणि वेगळे कुटुंब म्हणून ओळख सिद्ध करणे गरजेचे ठरते. शासन याच आधारावर नवीन रेशनकार्ड मंजूर करते.
रेशनकार्डसाठी अर्ज करताना कागदपत्रांची पूर्तता अत्यंत महत्त्वाची असते. आधारकार्ड, जुन्या रेशनकार्डची प्रत, विभक्त झाल्याचा पुरावा, रहिवासी पत्त्याचा दाखला, फोटो आणि गरज असल्यास उत्पन्न प्रमाणपत्र अशी कागदपत्रे सादर करावी लागतात. विभक्त झाल्याचा पुरावा म्हणून अनेक ठिकाणी नोटरी केलेले प्रतिज्ञापत्र, कुटुंब विभाजनाचा करारनामा किंवा ग्रामपंचायत, नगरपरिषद अथवा महानगरपालिकेचे प्रमाणपत्र ग्राह्य धरले जाते. त्यामुळे अर्ज करण्यापूर्वी ही सर्व कागदपत्रे व्यवस्थित तयार ठेवणे आवश्यक आहे.
स्वतंत्र रेशनकार्डसाठी अर्ज करण्याची प्रक्रिया आता तुलनेने सोपी करण्यात आली आहे. राज्य सरकारच्या अन्न व नागरी पुरवठा विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळावरून ऑनलाइन अर्ज करता येतो. घरबसल्या अर्ज भरून कागदपत्रे अपलोड करता येतात, त्यामुळे कार्यालयाचे फेरे कमी होतात. मात्र ज्या नागरिकांना ऑनलाइन प्रक्रिया जमत नाही, त्यांच्यासाठी ऑफलाइन पर्यायही उपलब्ध आहे. संबंधित तहसील कार्यालय, अन्नपुरवठा विभागाचे कार्यालय किंवा रेशनकार्ड सेवा केंद्रात प्रत्यक्ष अर्ज सादर करता येतो. अर्ज भरताना नवीन कुटुंबाची माहिती, पत्ता आणि जुन्या रेशनकार्डचा तपशील अचूक भरणे अत्यंत गरजेचे आहे.
अर्ज सादर झाल्यानंतर पुरवठा विभागाकडून कागदपत्रांची तपासणी केली जाते. काही प्रकरणांमध्ये प्रत्यक्ष घरभेट देऊन पाहणीही केली जाऊ शकते. अर्जातील माहिती खरी आणि कागदपत्रे योग्य असल्याचे आढळल्यास स्वतंत्र रेशनकार्ड मंजूर करण्यात येते. साधारणतः पंधरा ते तीस दिवसांच्या कालावधीत ही प्रक्रिया पूर्ण होते. एकदा नवीन रेशनकार्ड मिळाल्यानंतर जुन्या रेशनकार्डमधून संबंधित व्यक्तीचे नाव वगळण्याची प्रक्रिया पूर्ण करणेही आवश्यक असते, अन्यथा भविष्यात अडचणी निर्माण होऊ शकतात. Maharashtra Ration Card Update
नागरिकांनी या प्रक्रियेत एक गोष्ट लक्षात ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. खोटी माहिती देणे, चुकीची कागदपत्रे सादर करणे किंवा दोन ठिकाणी एकाच वेळी रेशनचा लाभ घेण्याचा प्रयत्न केल्यास अर्ज फेटाळला जाऊ शकतो आणि कायदेशीर कारवाईची शक्यता देखील असते. त्यामुळे स्वतंत्र रेशनकार्ड काढताना सर्व माहिती प्रामाणिकपणे आणि अचूक देणे गरजेचे आहे. कुटुंब विभक्त झाल्यानंतर वेळेवर स्वतंत्र रेशनकार्ड काढल्यास सरकारी योजनांचा लाभ सुरळीत मिळतो आणि भविष्यातील अनेक अडचणी टाळता येतात.