Credit Score New Rules: कर्ज घ्यायचं म्हटलं की आजही अनेक सामान्य माणसांच्या मनात एकच भीती असते, ती म्हणजे क्रेडिट स्कोअर. ईएमआय वेळेवर भरूनही स्कोअर वाढत नाही, कर्ज फेडूनही रिपोर्ट अपडेट होत नाही आणि नवीन कर्ज घेताना बँक थेट नकार देते, असा अनुभव अनेकांनी घेतलेला आहे. मात्र आता ही अडचण दूर होणार असल्याची मोठी बातमी समोर आली आहे. भारतीय रिझर्व्ह बँकेने क्रेडिट स्कोअर संदर्भात महत्त्वाचे नवे नियम जाहीर केले असून हे नियम जानेवारी 2026 पासून देशभरात लागू होणार आहेत.
रिझर्व्ह बँकेच्या या निर्णयाचा थेट फायदा कर्ज घेणाऱ्या सामान्य नागरिकांना होणार आहे. सध्या क्रेडिट स्कोअर अपडेट होण्यासाठी 30 ते 45 दिवसांचा कालावधी लागतो. त्यामुळे एखाद्याने कर्ज फेडले तरी त्याचा परिणाम लगेच दिसून येत नाही. याच कारणामुळे अनेकदा कर्ज प्रक्रियेत अडथळे येतात. मात्र नवीन नियमांनुसार आता प्रत्येक व्यक्तीचा क्रेडिट स्कोअर दर 14 दिवसांनी म्हणजेच दर दोन आठवड्यांनी अपडेट केला जाणार आहे.
आरबीआयने बँका आणि एनबीएफसींना स्पष्ट निर्देश दिले आहेत की त्यांनी महिन्यातून किमान दोन वेळा सिबिल, एक्सपेरियन, इक्विफॅक्स आणि सीआरआयएफ हाय मार्क यांसारख्या क्रेडिट ब्युरोंना ग्राहकांची अद्ययावत माहिती पाठवावी. यापूर्वी ही प्रक्रिया महिन्यातून एकदाच किंवा 45 दिवसांतून केली जात होती. त्यामुळे आता क्रेडिट रिपोर्ट अधिक ताजा आणि वास्तव दर्शवणारा असेल.
विशेषतः जे लोक येत्या काही महिन्यांत गृहकर्ज, वाहन कर्ज किंवा वैयक्तिक कर्ज घेण्याच्या तयारीत आहेत, त्यांच्यासाठी हा निर्णय अत्यंत दिलासादायक ठरणार आहे. ईएमआय वेळेवर भरल्याचा, कर्ज प्रीपेमेंट केल्याचा किंवा संपूर्ण कर्ज बंद केल्याचा परिणाम आता पटकन क्रेडिट स्कोअरमध्ये दिसून येणार आहे. परिणामी कर्ज मंजुरीची प्रक्रिया वेगवान होण्याची शक्यता आहे.
या नव्या नियमांचा फायदा फक्त ग्राहकांनाच नव्हे, तर बँकांनाही होणार आहे. ग्राहकांचा ताजा आणि अचूक डेटा उपलब्ध झाल्यामुळे बँकांना जोखीम अधिक चांगल्या प्रकारे समजेल. त्यामुळे योग्य ग्राहकाला योग्य अटींवर कर्ज देणे बँकांसाठीही सोपे होईल. यामुळे कर्ज व्यवहारात पारदर्शकता वाढेल, असा अंदाज व्यक्त केला जात आहे. CIBIL SCORE
क्रेडिट स्कोअर हा सतत बदलणारा घटक आहे. नवीन कर्ज घेणे, ईएमआय वेळेवर किंवा उशिरा भरणे, कर्जात डिफॉल्ट होणे, क्रेडिट कार्डचा अतिवापर किंवा बँकांच्या अहवालातील चुकांमुळे क्रेडिट स्कोअरवर परिणाम होतो. त्यामुळे स्कोअर सुधारण्यासाठी प्रयत्न करणाऱ्यांना आता लवकर परिणाम दिसणार असल्याने त्यांचा आत्मविश्वास वाढणार आहे.
दरम्यान, ग्राहकांच्या सुरक्षेसाठीही आरबीआयने महत्त्वाची तरतूद केली आहे. जेव्हा जेव्हा एखादी बँक किंवा वित्तीय संस्था तुमचा क्रेडिट रिपोर्ट तपासेल, तेव्हा ग्राहकाला त्वरित एसएमएस किंवा ईमेलद्वारे सूचना देणे बंधनकारक असेल. यामुळे कोणत्याही प्रकारच्या आर्थिक फसवणुकीपासून ग्राहकाचे संरक्षण होणार आहे. कोणी चुकीच्या पद्धतीने तुमच्या नावाने कर्ज घेण्याचा प्रयत्न केला, तर त्याची माहिती लगेच मिळणार आहे.
याशिवाय, कोणतीही बँक किंवा वित्तीय संस्था ग्राहकाला पूर्वसूचना न देता डिफॉल्टर घोषित करू शकणार नाही. क्रेडिट ब्युरोला माहिती पाठवण्याआधी ग्राहकाला सूचना देणे आवश्यक असेल. ही तरतूद लाखो कर्जदारांसाठी मोठा दिलासा देणारी आहे. Credit Score New Rules
तक्रारींच्या बाबतीतही आरबीआयने कडक भूमिका घेतली आहे. जर बँक किंवा क्रेडिट ब्युरोने ग्राहकाची तक्रार 30 दिवसांत निकाली काढली नाही, तर संबंधित ग्राहकाला दररोज 100 रुपये नुकसानभरपाई द्यावी लागणार आहे. तसेच, क्रेडिट रिपोर्टमधील माहिती दुरुस्त करण्याची विनंती केल्यास ती 30 दिवसांच्या आत अपडेट करणे बंधनकारक असेल.
एकूणच पाहता, रिझर्व्ह बँकेचा हा निर्णय म्हणजे आर्थिक शिस्त पाळणाऱ्या सामान्य माणसासाठी मोठा न्याय मानला जात आहे. वेळेवर कर्ज फेडणाऱ्यांना आता त्याचा फायदा लवकर मिळणार असून क्रेडिट स्कोअरची भीती कमी होणार आहे. पुढील वर्षापासून कर्ज घेण्याचा अनुभव अधिक सोपा, पारदर्शक आणि विश्वासार्ह होणार, हे मात्र नक्की.