Ration Card News : राज्यातील कोट्यवधी कुटुंबांच्या स्वयंपाकघराशी थेट संबंधित असलेली एक महत्त्वाची बातमी समोर आली आहे. सरकारकडून रेशन कार्डधारकांसाठी नियम अधिक कडक करण्यात आले असून, याकडे दुर्लक्ष केल्यास नागरिकांना स्वस्त धान्याचा लाभ गमवावा लागू शकतो. अनेक कुटुंबांसाठी रेशन कार्ड म्हणजे महिन्याच्या खर्चाचा आधार, तर काहींसाठी ते जगण्याचीच सोय आहे. अशा परिस्थितीत सरकारचा हा निर्णय सर्वसामान्यांसाठी समजून घेणे अत्यंत गरजेचे आहे.
रेशन कार्डाच्या माध्यमातून गरीब, कष्टकरी आणि गरजू नागरिकांना गहू, तांदूळ, डाळी यासारखे धान्य अत्यल्प दरात दिले जाते. याशिवाय रेशन कार्डचा वापर अनेक शासकीय योजनांसाठी केला जातो. ओळखीचा पुरावा, रहिवासी दाखला, तसेच विविध सरकारी कागदपत्रांसाठी रेशन कार्ड आजही महत्त्वाचे मानले जाते. त्यामुळे हे कार्ड केवळ धान्यासाठी नाही, तर अनेक सरकारी सुविधांची चावी ठरते.
मात्र गेल्या काही वर्षांत रेशन कार्ड योजनेत मोठ्या प्रमाणावर गैरप्रकार सुरू असल्याचे सरकारच्या लक्षात आले आहे. अनेक ठिकाणी अपात्र व्यक्ती रेशन घेत असल्याचे, मयत व्यक्तींची नावे अजूनही कार्डवर असल्याचे, तर काही ठिकाणी एकाच व्यक्तीकडे दोन-दोन रेशन कार्ड असल्याचे प्रकार उघडकीस आले आहेत. यामुळे खऱ्या गरजू लोकांचा हक्क डावलला जात असल्याचे चित्र दिसून आले.
सरकारचा मोठा निर्णय – e-KYC अनिवार्य
या सर्व गोंधळाला आळा घालण्यासाठी केंद्र सरकारने रेशन कार्डसाठी ई-केवायसी (e-KYC) प्रक्रिया अनिवार्य केली आहे. नव्या नियमांनुसार, प्रत्येक रेशन कार्डधारकाला दर पाच वर्षांनी ई-केवायसी करणे बंधनकारक करण्यात आले आहे. हा नियम देशभर लागू असून राज्य सरकारकडूनही त्याची अंमलबजावणी सुरू झाली आहे. Ration Card News
जर एखाद्या लाभार्थ्याने दिलेल्या कालावधीत ई-केवायसी पूर्ण केली नाही, तर त्याला मिळणारे मोफत किंवा अनुदानित रेशन थांबवले जाऊ शकते. इतकेच नाही, तर रेशन कार्डवरील संबंधित व्यक्तीचे नाव काढून टाकण्याचा अधिकार सरकारकडे राहणार आहे. त्यामुळे “आपोआप चालू आहे” या समजुतीत राहणे आता धोक्याचे ठरू शकते.
विशेष म्हणजे, २०१३ च्या सुमारास ज्यांनी केवायसी केली होती, त्यांनाही आता पुन्हा रेशन कार्ड अपडेट करणे आवश्यक आहे. अनेक नागरिकांना आपली केवायसी आधीच झाली आहे असे वाटते, पण नव्या नियमांनुसार ती कालबाह्य ठरू शकते. त्यामुळे प्रत्येक रेशन कार्डधारकाने आपली स्थिती तपासणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
घरबसल्या मोबाईलवर e-KYC कशी कराल?
सरकारने दिलासा देणारी बाब म्हणजे ई-केवायसी प्रक्रिया आता खूपच सोपी करण्यात आली आहे. बहुतांश नागरिक घरबसल्या मोबाईलवरून ही प्रक्रिया पूर्ण करू शकतात. यासाठी ‘मेरा रेशन’ आणि ‘आधार FaceRD’ ही दोन अॅप्स मोबाईलमध्ये डाउनलोड करावी लागतात.
अॅप उघडल्यानंतर राज्य, जिल्हा निवडून आधार क्रमांक टाकावा लागतो. ओटीपी व्हेरिफिकेशननंतर तुमची आधारशी संबंधित माहिती स्क्रीनवर दिसते. त्यानंतर फेस ई-केवायसीचा पर्याय निवडून मोबाईलच्या कॅमेऱ्याने चेहरा स्कॅन करावा लागतो. काही सेकंदात ही प्रक्रिया पूर्ण होते आणि तुमची ई-केवायसी यशस्वी झाल्याचा मेसेज दिसतो.
e-KYC झाली आहे की नाही, कसं ओळखाल?
अनेक नागरिकांना आपली ई-केवायसी झाली आहे की नाही, याबाबत गोंधळ असतो. यासाठी पुन्हा ‘मेरा रेशन’ किंवा ‘मेरा केवायसी’ अॅपमध्ये लॉगिन करून स्टेटस तपासता येते. जर स्टेटस ‘Y’ दिसत असेल, तर ई-केवायसी पूर्ण झाली आहे. मात्र ‘N’ दिसत असल्यास, प्रक्रिया अजून बाकी असल्याचे समजावे.
ज्या नागरिकांकडे स्मार्टफोन नाही किंवा ऑनलाईन प्रक्रिया जमत नाही, त्यांनी थेट रेशन दुकानात किंवा सीएससी (कॉमन सर्व्हिस सेंटर) येथे जावे. आधार कार्ड आणि रेशन कार्ड सोबत नेल्यास, तेथेच कर्मचाऱ्यांकडून ई-केवायसी करून दिली जाते.
वेळेत काळजी न घेतल्यास नुकसान अटळ
रेशन ही अनेक कुटुंबांसाठी केवळ योजना नाही, तर महिन्याच्या जेवणाची हमी आहे. सरकारने दिलेल्या मुदतीत ई-केवायसी पूर्ण केली नाही, तर हा लाभ कायमचा बंद होऊ शकतो. त्यामुळे “नंतर बघू” असा विचार न करता, आजच आपली ई-केवायसी पूर्ण करणेच शहाणपणाचे ठरणार आहे.